ماسک کوچک کننده بینی
ماسک چندکاره مخصوص بینی پاک کننده، کوچک کننده و فرم دهنده |
درمان سرطان با سایبرنایف
بیمارستان فوق تخصصی سرطان بیکن در مالزی.درمان موثر تومورهای سرطانی |
|
X
تبلیغات در بلاگ اسکای
|
|
| آیتالله مکارم شیرازی: غلطهای قرآن عثمانطه مفهوم آیات را تغییر میدهد | |||
|
گروه فعالیتهای قرآنی: دفتر آیتالله مکارم شیرازی با صدور اطلاعیهای درباره اظهارات چندی پیش این مرجع تقلید درباره غلطهای رسم الخطی قرآن عثمانطه توضیحاتی ارائه کرد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران(ایکنا) به نقل از پایگاه اطلاعرسانی آیتالله مکارم شیرازی، این مرجع تقلید چندی پیش در ملاقاتی که قرآنپژوهان با وی داشتند، اظهار کرد: قرآن عثمانطه از نظر املاء و رسمالخط پارهای از اشتباهات را دارد که لازم است اصلاح شود که در نهایت جمعی از اقشار مختلف توضیح بیشتری در این زمینه خواستند که این توضیحات به شرح زیر است: بسمالله الرحمن الرحیم شک نیست قرآن کتابی است بدون هیچگونه تحریف که از عصر پیغمبر اکرم(ص) از طریق مکتوب به وسیله جمعی از صحابه و از آن بیشتر از طریق حفظ در حافظهها به طور مستمر به ما رسیده و هیچ تغییری در آن حاصل نشده است. ولی در بعضی از قرآنها مانند قرآن معروف «عثمان طه» که امروز در دسترس همه ماست اشتباهات فراوانی در املاء و رسم الخط آن واقع شده است که باید اصلاح گردد تا تودههای مردم آیات را صحیح بخوانند. متأسفانه تاکنون علمای حجاز اقدام به اصلاح این اشتباهات رسم الخطی که گاه معنی و مفهوم آیه را تغییر میدهد، نکردهاند. آیا موقع آن نرسیده است که هیئتی از نمایندگان علمای تمام کشورهای اسلامی دامن همت به کمر زنند و به این کار مهم اقدام نمایند، زیرا انجام این کار به صورت فردی تأثیر کافی ندارد.
در بخش دیگری از این اطلاعیه به عنوان نمونه به گوشهای از این اشتباهات اشاره شده است که نوشتن واژة «انِّما» و «انَّما» به صورت متصل در 10 آیه از این قرآنها در حالی که باید به صورت جداگانه (اِنّ ما و اَنّ ما) نوشته شود (زیرا «ما» در آن موصوله است و حتماً باید جداگانه نوشته شود تا با «اِنّما» که کلمه حصر است، و «اَنّما» که آن هم گاه به معنی حصر و گاه فقط برای تأکید است، اشتباه نشود و معنی تغییر نکند) از جمله آنها است. در ادامه این اطلاعیه 10 آیه مذکور بدین شرح عنوان شده است: سوره نحل آیه 95، سوره طه آیه 69، سوره ذاریات آیه 5، سوره مرسلات آیه 7، سوره آل عمران آیه 178، سوره رعد آیه 19، سوره مومنون آیه 55، سوره غافر آیه 43، سوره انفال آیه 41 و سوره لقمان آیه 27. اطلاعیه ادامه داده است: عجب اینکه در موارد دیگری به صورت صحیح و جدا از هم نوشته شده مانند دو آیه 62 سوره حج و آیه 30 سوره لقمان. البته اشتباهات متعدد دیگری نیز هست که همه آنها پس از تکمیل به صورت یک جزوه مستقل در اختیار علما و دانشمندان و فضلا قرار خواهد گرفت. در پایان این اطلاعیه آمده است: بار دیگر تکرار میکنیم اشتباه فقط در املا و رسم الخط صورت گرفته و در آیات قرآن هیچگونه تحریفی صورت نگرفته است. |
البته یکی از اساتید بزرگ ما استخاره به قرآن را زیاد قبول نداشت مگر در مواقع خیلی خیلی ضروری
با اینکه من ایقدر دنبال سایتهای گرافیکی می گردم و با خیلی از خارجی هاشون هم آشنام ولی این یکی را برای اولین بار دیدم!!
این دیگه از اون سایتهایی که یه چیزایی توش پیدا میشه!!
بالاخره یکی یه تکونی به خودش داد!!
بچه های گردان عاشورا حتما ببینید
عجب هوای خوبی بود. برفهای دیروز و امروز باعث شده بود خنکی ملایمی در فضای شهر پخش شود. البته مه رقیقی هم بر فضا حاکم بود. سردی هوا طوری بود که فقط انسان را قلقلک می داد. ما هم از این فرصت استفاده کردیم پس از یک دعای مختصری( روایت است که هنگام نزول باران دعاها زودتر مستجاب می شود) یک تویوب برداشتیم و رفتیم بازی.
ویک داستان خواندنی:
نقل است که درس آخوند خراسانی در نجف مورد استقبال بسیاری واقع شده بود که حتی در بعضی از کلاسها تا هزار نفر شرکت میکردهاند. در درس خارج فقه ایشان نیز بنا بر رسم رایج حوزهها مسالهای مطرح و روی آن بحث میشده است. در میان طلاب فاضل که به بحث استاد اشکال وارد میکردند؛ یکی از شاگردان نیز که سواد چندانی نداشته است بسیار سر و صدا میکرده. طلابی که از کم سوادی وی مطلع بودند روزی قرار میگذارند که در اوج بحث و اشکال همه با هم ساکت شوند تا ببینند وی چه میگوید. در موعد مقرر وقتی همه با هم ساکت شدند ناگهان دیدند که این شخص پرهیاهوی فاضل نما مشغول داد و فریاد است که: "چه کسی گفته است که قرمه سبزی بهتر از قیمه است؟ اصلا قیمه خیلی بهتر از قرمه سبزی است"
با هزار ذوق به زبان نیامدنی می گویی:
بیقراری هایم را از پشت آن طرفهای دنیا ، کسی بی خبر از همه جا زنگ می زند و نشانه ای می آورد :
و تواصوا بالحق و تواصو بالصبر! یعنی که آرام ، آرام !
خیره می شوم به رگه های کوچک قرمزی که نم نمک سر در می آورند از کنار آن گنبد خضرا
کفر نیست گفتن از قداست چشم های سبزی
که آبی می شوند!
آبی.. آبی .. ، رنگ همه ی اشک های زلال دنیاست.
عکس ستاره ی سیاه درب و داغانی چون من هم وقتی می افتد به آسمان سبز شما
همه چیز آبی می شود..!
و رگه های کوچک قرمزی که خودم نمی توانم توی چشم های خودم ببینم
اما حضورشان را حس می کنم لابلای این لحظات.......
إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ﴾۲﴿
إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ
سوگند به عصر که بی تردید انسان در زیان کاری بزرگی است
مگر کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده اند
و یکدیگر را به حق توصیه نموده و به شکیبایی سفارش کرده اند
استاد محمدهادى معرفت
ترجمه: واحد پژوهش موعود
کردن زمین از عدل و داد، بعد از آنکه از ظلم و ستم آکندهشده، وحدت نظر دارند.مذاهب مختلف و دیدگاههاى متفاوت، در اعتقاد بهظهور مهدى از آل محمد، صلىاللهعلیهوآله، در آخرالزمان، براى پرنتشریفنیز روایات متواترى در مورد آن وارد شده است، موضوع «مهدى موعود»، علیهالسلام،است و امت اسلام، بایکى از امور ضرورى دین حنیف اسلام و یکىاز موضوعاتى که در آیات متعددى از کتاب عزیز بدان اشاره شده و در
بدون دلیل سخن مىگویند،کسى با آن مخالفت نکرده است. در هر حال این موضوع در مجموعه اعتقاداتاهل اسلام تا بدان حد از ضرورت رسیده که جز اهل لجاج و کسانى که
شدهاند بسیار فراوان و متنوعاند و نویسندگان دانشمند شیعه و اهل سنت دراین زمینه قلم زدهاند. کتابها و رسالههایى که در اثبات ظهور مهدى،علیهالسلام، و اینکه او از فرزندان فاطمه، علیهاالسلام، است، نوشته
مهدى در قرآن
عبارتى تاویل آنها به آن حضرت اشارهدارد، نه تنزیل آنها. در قرآن کریم آیات متعددى در شان مهدى، علیهالسلام،وارد شده است، البته باید توجه داشت که باطن این آیات و یا به
رسول خدا، صلىاللهعلیهوآله، مىفرماید:
«ما فىالقرآن آیة الا و لها ظهر و بطن»(1) هیچ آیهاى از قرآن نیست مگر اینکه براى آن ظاهر و باطنى است.
امام باقر، علیهالسلام،نیز در پاسخ کسى که در همین زمینه از ایشان پرسش کرده بود، فرمود:
«ظهرها تنزیلها و بطنها تاویلها»(2)
ظاهر هر آیه تنزیل آن و باطن هر آیه تاویل آن است.
ماندگارىو فراگیرى قرآن را در عین جاودانگى آن تضمین مىکند. به گونهاىکه آیه در گذر ایام قابلیت انطباق بر موارد مشابه با مورد نزول را پیدا کند.و این همان چیزى است که «بطن» و «تاویل» عبارت از مفهوم عامى است که بعداز جدا کردن آیه از خصوصیاتى که آن را در برگرفته، به دست مىآید،
بیماریهاى آنهاست.پیش مىآید، داراست. به واسطه همین نوع دلالتاست که قرآن تا ابد زنده است و در همه زمانها شفابخش مردم و دواىدستمىآید، و دیگرى دلالتى که عام و فراگیر است و قابلیت انطباق بر موارد مشابهرا، بر حسب آنچه در طول زمان تردیدى نیست که براى قرآن دو نوع دلالتوجود دارد: یکى دلالتى که بر حسب ظاهر آن و بر اساس شان نزول آیه به
اما برخى از آیاتىکه در شان امام مهدى، علیهالسلام، تاویل شدهاند، به قرار زیر است:
1. «و نرید ان نمن علىالذین استضعفوا فىالارض ونجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین، و نمکن لهم فىالارض»(3)
و ما بر آن هستیم که بر مستضعفانروى زمین نعمت دهیم و آنان را پیشوایان سازیم و وارثان گردانیم.
مستضعفان را مىگیرد تا آنها رابر مستکبران غالب سازد و آنها را وارث شهر و سرزمین مستکبران نماید.استکه خداوند در میان مردمان جارى ساخته است. به عبارت دیگر این آیه بیان مىکندکه خداوند بزودى دستان این آیه اگر چه به مناسبت داستان فرعون و موسىو بنىاسرائیل نازل شده است، اما مدلول آن عام بوده و بیانگر سنتى
در حدیثى که «مفضلبن عمر» روایت کرده چنین آمده است:
فبکى و قال: انتمالمستضعفون بعدى. «سمعت اباعبدالله، علیهالسلام، یقول: ان رسولالله،صلىاللهعلیهوآله، نظر الى على و الحسن و الحسین، علیهمالسلام،
استضعفوا فىالارض و نجعلهم ائمةو نجعلهم الوارثین» قال، علیهالسلام: فهذه الآیة جاریة فینا الى یوم القیامة.»(4) قال المفضل: قلت: مامعنى ذلک؟ قال: معناهانکم الائمة بعدى، انالله عزوجل یقول: «و نرید ان نمن على الذین
علیهمالسلام، انداخت و در حالى که گریه مىکرد فرمود: شمامستضعفان پس از من هستید. از اباعبدالله (امام صادق)، علیهالسلام، شنیدمکه فرمود: پیامبر اسلام، صلىاللهعلیهوآله، نگاهى به على، حسن و حسین،
را پیشوایان سازیم و وارثان گردانیم.»بعداز من خواهید بود. خداوند، عزوجل، مىفرماید: «و ما بر آن هستیم که برمستضعفان روى زمین نعمت دهیم و آنان مفضل مىگوید: پرسیدم معناى این سخنچیست؟ و امام [در جواب] فرمود: معناى این سخن این است که شما امامان
در نهجالبلاغه نیز چنین آمده است:
فىالارض و نجعلهمائمة و نجعلهم الوارثین.»(7) عطف الضروس(6) على ولدها. و تلا عقیب ذلک: و نرید ان نمن على الذین استضعفوا
برندگان [زمامداران دین و دنیا] قرار دهیم.مىخواهیمبر آنانکه در زمین ناتوان شمرده شدهاند منت نهاده [توانا و بزرگوارشان گردانیم]آنها را پیشوایان و ارث دنیا بر ما [آل محمد] بازگردد و مهربانىنماید مانند بازگشتشتر بدخو و گازگیر به بچه خویش و در پى آن خواند:
«ابن ابىالحدید» در شرح این کلام امیرمؤمنان، علیهالسلام، مىگوید:
که او در آخرالزمان به دنیا بیایدکفایت مىکند.»(8) سرزمینها چیره مىشود. اما لازم نیست که اینامام در حال حاضر موجود باشد، بلکه براى درستى این کلام تنها همینمىشود.اما اصحاب ما [اهل سنت] مىگویند: این کلام وعدهاى است نسبتبه امامىکه مالک زمین مىشود و بر همه «امامیه گمان مىکنند این کلام خداوندوعدهاى است از سوى او نسبتبه امام غایبى که در آخرالزمان مالک زمین
علیهالسلام،خواهد بود.اینکه خیر، او به موقع خود متولد مىشود؟ اما به هرحال در این موضوع تردیدىنیست که این امام از فرزندان على،سرزمینهاچیره مىشود، اتفاق نظر وجود دارد و تنها اختلاف در این است که آیا این امام درحال حاضر وجود دارد یا اما باید گفت: در اینکه آیه مزبور وعدهبه ظهور امامى است که پیش از برپایى قیامت مالک زمین شده و بر همه
2. «و لقد کتبنا فىالزبور من بعد الذکر انالارض یرثها عبادى الصالحون»(9)
و ما در زبور، پس از ذکر (تورات)نوشتهایم که این زمین را بندگان صالح من به میراث خواهند برد.
مراد از «زبور» در این آیه زبور داود، علیهالسلام،است. چنانکه در سوره نساء (آیه163) و سوره اسراء (آیه 55) آمده است:
«و اتینا داود زبورا»
و به داود زبور را ارزانى داشتیم.
و زبور همان کتاب «مزامیر» استکه در ضمن کتاب عهد قدیم آمده است: اما در این کتاب چنین مىخوانیم:
برکنده خواهدشد...»(10) «از خشم دورى کن و از دشمنى بپرهیز، فریبکارهاى ناشایست را نخور زیرا کسانى که کار ناشایست انجام مىدهند
«و کسانىکه انتظار پروردگار را مىکشند وارث زمین مىشوند.»(11)
«و اما کسانى که به سکون و آرامش دستیافتهاند وارثزمین مىشوند و در نهایتسلامتبه کامجویى مىپردازند.»(12)
«زیرا خجستگان و برکتیافتگان از آنها وارثزمین مىشوند و نفرین شدگان از آنها ریشهکن مىشوند.»(13)
«درستکارانوارث زمین شده و تا ابد در آن ساکن مىشوند.»(14)
الذى ارتضى لهم و لیبدلنهم من بعد خوفهم امنا یعبودننى لایشرکونبىشیئا»(15) 3. «وعدالله الذین امنوا منکم و عملواالصالحاتلیستخلفنهم فىالارض کما استخلفالذین من قبلهم و لیمکنن لهم دینهم
سازد. و وحشتشان را بهایمنى بدل کند. مرا مىپرستند و هیچ چیزى را با من شریک نمىکنند.همچنانکه مردمى را که پیش از آنها بودند جانشین دیگران کرد. و دینشان را، که خود بر ایشانپسندیده است، استوار خدا به کسانى از شما که ایمان آوردهاند و کارهاىشایسته کردهاند، وعده داد که در روى زمین جانشین دیگرانشان کند،
مهدى منتظر، علیهالسلام، محقق مىشود.براىامت اسلام تحقق نیافته است، بنابراین ما چارهاى نداریم جز اینکه بگوییم این وعدهاىاست تخلفناپذیر که با ظهور جانشینى و قدرتیافتن در زمین به صورت فراگیرو همیشگى، که در این آیه بدان وعده داده شده، در هیچ برهه از زمان
علیهالسلام،در قرآن کریم آمده است: در مورد عیسى بن مریم، علیهماالسلام،و بازگشت او به دنیا در آخرالزمان و همچنین پیروى او از امام مهدى،
ان هو الا عبد انعمنا علیهو جعلناه مثلا لبنىاسرائیل ... و انه لعلم للساعة ، فلا تمترن بها و اتبعون هذا صراطمستقیم.»(16) «و لما ضرب ابن مریم مثلا، اذا قومک منه یصدون. و قالوا الهتنا خیر ام هو ما ضربوه لک الا جدلا بل هم قوم خصمون،
راه راست.بنىاسرائیلش گردانیدیم... و هر آینه او نشانه فرارسیدنقیامت است. در آن شک مکنید، و از من متابعت کنید، این استبراى جدال باتو نگفتند، که مردمى ستیزهجویند. او جز بندهاى نبود که مانعمتش ارزانى داشتیمو مایه عبرت و چون داستان پسر مریم آورده شد، قوم تو به شادمانىفریادزدند، و گفتند: آیا خدایان مابهترند یا او؟ و این سخن را
شان مهدى نازل شده است. ودر ادامه نیز چنین مىگوید: «ابن حجر هیثمى» مىگوید: «مقاتل بن سلیمان»و کسانى دیگر از مفسران که از او پیروى مىکنند، گفتهاند: این آیه در
»(17) خداوندخواست که فاطمه و نسل او را از شر شیطان رانده شده در امان بدارد و همین رانسبتبه على نیز درخواست کرد.نوادگان آنها را کلیدهاى حکمت و معادن رحمتقرار مىدهد و سر این موضوع این است که پیامبر، صلىاللهعلیهوآله، ازنسلفاطمه و على، علیهماالسلام، برکت قرار داده شده و خداوند از نسل آن دو پاکسیرتانبسیارى خارج مىسازد و «بزودى احادیثى که در آنهاء تصریح شده که اواز اهل بیت پیامبر است، خواهد آمد.. پس آیه دلالتبر این دارد که در
رسول خدا، صلىاللهعلیهوآله، نیز مىفرماید:
«کیف انتم اذا نزل ابن مریم و امامکم منکم».(18)
حال شماچگونه خواهد بود زمانى که پسر مریم نازل شود و امامتان از شماست.
است. زیرا نزول او در آخرالزمانرخ مىدهد. اما، این سخن خداى تعالى در آیه مزبور که مىگوید:«و انه لعلم لساعة» یعنى اینکه او از نشانههاى فرا رسیدن قیامت
پىنوشتها:
قرار گرفته است. ×. متن حاضر ترجمه مقالهاى استبا عنوان «المهدىفىالکتاب والسنة» که توسط حضرت آیةالله معرفت در اختیار مجله
1. در نهایهابن اثیر (ج1، ص136) چنین آمده است: «لکل آیة منها ظهر و بطن.»
2. ر.ک: السلمى السمرقندى، محمدبن مسعودبن عیاش، تفسیرالعیاشى، ج1، ص11.
3. سوره قصص (28)، آیه 5.
4. الصدوق، ابو جعفر محمدبنعلى، معانىالاخبار، ص78-79.
5. کلمه «الشماس»، مصدر «شمسالفرس»است و هنگامى استعمال مىشود که اسبى از سوارى دادن خوددارى کند.
دوشیدناز او رفته گاز مىگیرد. 6. کمله «الضروس» به معناى شتر بدخویىکه به خاطر عطوفتى که نسبتبه فرزند خود دارد کسى را که براى شیر
7.فیض الاسلام، علینقى، ترجمه و شرح نهجالبلاغه، حکمت 200، ص1181-1180.
8. ابن ابىالحدید، عزالدین ابوحامد، شرح نهجالبلاغه، ج19، ص29.
9. سوره انبیاء (21)، آیه 105.
10. زبور داود، مزمور 8-9.
11. همان، مزمور 10.
12. همان، مزمور11.
13. همان، مزمور22.
14. همان، مزمور29.
15. سوره نور (24)، آیه 55.
16. سوره زخرف (43)، آیه 61.
17. الهیثمى، احمدبن حجر، الصواعقالمحرقة، ص96.
احمد،مسند احمد، ج2، ص272 و336، الطبرسى، الفضلبنالحسن، مجمعالبیان فىتفسیرالقرآن، ج2، ص449. 18. البخارى، اسماعیلبن ابراهیم، صحیحالبخارى،ج4، ص205; مسلمبنالحجاج، صحیح مسلم، ج1، ص94; ابن حنبل،
جایگاه مشورت در نظام حکومتى اسلام
کتاب: ولایت فقیه صفحه 93
نویسنده: آیت الله محمد هادى معرفت
یکى از اساسىترین پایههاى استوارى نظام حکومت در اسلام، گسترش دامنه مشورت در تمامى ابعاد زندگى از جمله شؤون سیاسى-اجتماعى است.قرآن در این باره در توصیف مؤمنان مىفرماید:
و امرهم شورى بینهم (1) .
واژه «امرهم» از نظر ادبى اسم جنس است که به ضمیر جمع اضافه شده، بنابر این شامل تمامى شؤون مربوط به زندگى بویژه در رابطه با زندگى گروهى که در راس آن شؤون سیاسى اجتماعى است، خواهد بود.
خداوند در این آیه مؤمنان را مورد ستایش قرار داده که در تمامى ابعاد حیات فردى و اجتماعى، شیوه مشورت را رهنمود خود قرار مىدهند و در ضمن رابطه تنگاتنگ میان ایمان و ضرورت مشورت را گوشزد مىکند و در حقیقت، این یک دستور شرعى محسوب مىشود.
کارها بویژه امور مربوط به مسائل جامعه، اگر با مشورت انجام گیرد، احتمال خطاى آن کمتر است. «من شاور الرجال شارکها فى عقولها» (2) .
هر که با رجال کار آزموده به کنکاش بنشیند، از خرد و کاردانى آنان بهره کامل برده است.
«من شاور ذوى الالباب دل على الرشاد» (3) .
هر که با صاحبان خرد به شور بنشیند، به راه راست هدایت گردیده است.
مشورت در نظام اسلامى یک اصل و پایه است.بویژه مسؤولان امر، صریحا دستور مشاورت دارند.خداوند، پیامبر اسلام را مخاطب قرار داده مىفرماید:
و شاورهم فى الامر فاذا عزمت فتوکل على الله (4) .
در اینجا سه مطلب باید مورد توجه قرار گیرد:
اول:پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله داراى سه شخصیتبوده است:
1-محمد بن عبد الله بن عبد المطلب، یکى از افراد برجسته قبیله قریش که در جزیرة العرب مانند دیگر مردم زندگى روزمره خود را داشت و به عنوان یک فرد ممتاز از آحاد مردم بوده و این جهت، شخصیتحقیقى و فردى و جنبه شخصى او را تشکیل مىدهد.
2-پیامبر خدا و حامل رسالت الهى بود که شریعت اسلام را به عنوان یک پیام آسمانى به مردم تبلیغ و تبیین مىنمود.
و انزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم و لعلهم یتفکرون (5) .
3-علاوه بر دو مورد گذشته ولى امر مسلمین و زعیم سیاسى امتبود که با ایجاد وحدت ملى(بر اساس برادرى اسلامى)و تشکیل دولت(بر اساس عدالت اجتماعى)رهبرى سیاسى امت را بر عهده گرفته بود و این حق را به اقتضاى مقام نبوت خویش دریافت کرده بود، زیرا خود صاحب شریعتبود و خود را موظف مىدانست که مسؤولیت اجرایى آن را نیز بر عهده گیرد.چنانکه خداوند مىفرماید:
انا انزلنا الیک الکتاب بالحق لتحکم بین الناس بما اراک الله (6) .و آیه النبى اولى بالمؤمنین من انفسهم (7) نیز اشاره به همین حقیقت است.
اکنون، مورد خطاب در دستور «و شاورهم فى الامر» کدامین شخصیت پیامبر اکرم است، شخصیت فردى او یا شخصیت رسالى یا شخصیتسیاسى و مقام رهبرى او؟بدون شک، شخصیتسیاسى او در این آیه مورد خطاب قرار گرفته است، زیرا مقصود از «امر» امور شخصى وى نیست و نیز در امر رسالت و شریعتبا کسى مشورت نمىکند، بلکه تنها امر زعامت است که زمینه مشورت دارد و از همین رو تمامى مسؤولین سیاسى و رهبران امت مورد خطاب قرار گرفتهاند و این دستور به پیامبر اکرم اختصاص ندارد.
دوم:ضمیر «هم» اشاره به کیست؟
بدون تردید مرجع این ضمیر امتاند، به دلیل صدر آیه:
فبما رحمة من الله لنت لهم و لو کنت فظا غلیظ القلب لا نفضوا من حولک فاعف عنهم و استغفر لهم و شاورهم فى الامر...
که مدارا کردن با مردم و در همین راستا طرف مشورت قرار دادن آنان را دستور مىدهد.
البته چگونگى مشاورت با مردم در برنامههاى سیاسى به موضوع مورد مشورت بستگى دارد و به اقتضاى هر موضوع یا به راى عمومى گذاشته مىشود، یا با نخبگان و نمایندگان مردم در میان نهاده مىشود، که شرح آن خواهد آمد.
سوم:همان گونه که روشن شد، مقصود از «امر» شؤون سیاسى و ادارى کشور و امت است، زیرا در امور شخصى، مشاورت با عامه مردم مفهومى ندارد و در امر نبوت نیز پیامبر تنها با وحى در ارتباط است و جائى براى مشورت در امور مربوط به پیامبرى نیست.
در نتیجه تمامى مسؤولین امر و دست اندرکاران سیاسى و ادارى در نظام اسلامى شرعا موظفند تا در تمامى شؤون سیاسى-ادارى، در کنار مردم باشند و آنان را کاملا در جریان بگذارند و همواره راى اعتماد مردم را پشتوانه اقدامات خود قرار دهند. و این خود، مجال دادن به مردم است تا پیوسته در صحنه سیاستحضور فعال داشته باشند. علاوه که این کار، بها دادن به جایگاه مردم و حرکت در راستاى خواستههاى مشروع امتخواهد بود.و بدین سان مردم همواره خود را در حکومتسهیم مىدانند و حکومت مردمى به معناى درست کلمه نیز همین است و بس.
در اینجا این نکته قابل یادآورى است که عبارت ذیل آیه: فاذا عزمت فتوکل على الله ان الله یحب المتوکلین را برخى چنان تفسیر مىکنند که دستور مشاورت تنها براى دلجویى از مردم، یا آگاه شدن ولى امر است، ولى تصمیم گیرى با خود او است و هر گونه صلاح بداند رفتار مىکند، همان گونه که امروزه مرسوم است و بیشتر رؤساى جمهور، مشاورینى دارند و تنها براى روشن شدن با آنان مشورت مىکنند، ولى راى نهایى با خود آنها است و مساله تنفیذ راى اکثریت مطرح نیست.
ولى خواهیم گفت که این تفسیر، مخالف آیه و امرهم شورى بینهم مىباشد و در مواردى مایه بىاعتبار نمودن آراى عمومى و وقع ننهادن به نظرات صاحب نظران مربوطه خواهد بود.در صورتى که آیه فوق به مردم بها مىدهد و آراى آنان را ارج مىنهد.و اساسا تفسیر یاد شده مخالف مفهوم «شور» در متعارف و عرف عقلا است که معمولا پس از مشورت، راى اکثریت را مورد تنفیذ قرار مىدهند.و شرع نیز تشخیص این گونه مفاهیم را به عرف واگذار کرده است.
بنابر این تفسیر آیه چنین خواهد بود:
در موقع تنفیذ راى اکثریت-طبق معمول-هیچ گونه نگرانى به خود راه نده و اگر در مواردى احتمال صواب را در خلاف راى اکثریت مىبینى، نگران نباش، زیرا این دغدغه بر اثر سنگینى بار مسؤولیتبر تو رخ داده، پس آسوده خاطر باش و بر خدا توکل نما که خداوند کار ساز تو خواهد بود، زیرا طبق روال معمول رفتار کردهاى و به وظیفه محوله درست عمل کردهاى و خداوند مددکار درستکاران است.
روایات در این زمینه نیز همین معنى را مىرساند.
مشورت با مردم در روایات
1-امام جعفر بن محمد صادق از پدرش امام محمد بن على باقر علیهما السلام روایت مىکند که فرمود:
«قیل لرسول الله صلى الله علیه و آله:ما الحزم؟قال:مشاورة ذوى الراى و اتباعهم» (8) . از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله پرسیده شد:حزم(استوارى در تصمیم)چیست؟
پیامبر فرمود:مشورت با صاحب نظران و پیروى کردن از نظرات ایشان است.
در این گفت و شنود، دو نکته جالب وجود دارد:
نخست آن که سه واژه از لحاظ مفهوم نزدیک به یکدیگر و قریب الافق هستند:
عزم، جزم، حزم.
-عزم، مطلق قصد و تصمیم است.
-جزم، قاطعیت در قصد و تصمیمگیرى است.
-حزم، قاطعیت در تصمیم گرفته شده بر اساس حکمت و اندیشه درست است.
و در این روایت از «حزم» سؤال شده که تصمیمگیرى حکمت آمیز چگونه است؟
نکته دوم آن که پیامبر در این روایت علاوه بر آن که راه کنکاش با اندیشمندان مربوطه را پیشنهاد کرده، متابعت و پذیرفتن آراء صواب آنها را نیز توصیه فرموده استیعنى، حکمت عملى اقتضا مىکند که تصمیم گیرنده از راى صاحب نظران پیروى کند، نه آن که پس از مشورت، آنچه به نظر خودش رسید، عمل کند و این همانگونه که خواهیم گفت، متابعت از راى اکثریت قاطع صاحب نظران است.
به همین جهت است که حضرت امیر علیه السلام مىفرماید:
«الخلاف یهدم الراى» (9) .
مخالفتبا راى اکثریت، مایه تباهى راى تصمیم گیرنده است.
و در جاى دیگر مىفرماید:
«من استبد برایه هلک» (10) .
هر که راى خود را بپسندد و به آراى دیگران بها ندهد، راه نابودى را در پیش گرفته است.
2-پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود:
«الحزم، ان تستشیر ذا الراى و تطیع امره، و قال:اذا اشار علیک العاقل الناصح فاقبل، و ایاک و الخلاف علیهم، فان فیه الهلاک» (11) . تدبیر حکمت آمیز آن است که کار را با صاحب نظران در میان گذارده و از صلاحدید آنان پیروى کنى و هر گاه خردمند صاحب نظرى دلسوزانه و از روى پند و اندرز پیشنهادى داد، آن را بپذیر و مبادا با چنین کسانى مخالفت ورزى که راه نابودى خود را هموار ساختهاى!نکته قابل توجه این است که «عاقل ناصح» در اینجا عنوان کلى دارد و فرد مراد نیست، به دلیل ضمیر جمع «و ایاک و الخلاف علیهم» که بر اساس آن در صورت مشاورت با اندیشمندان باید به آراى آنان ارج نهاده شود و مورد عمل قرار گیرد و لازمه آن پیروى از راى اکثریت قاطع است.
و لذا امام صادق علیه السلام مىفرماید:
«المستبد برایه، موقوف على مداحض الزلل» (12) .
هر که بر راى خود پافشارى کند و به آراى دیگران بها ندهد، بر لبه پرتگاه لغزشگاهها قرار گرفته است.جالب آن که «مداحض الزلل-لغزشگاهها» به صورت جمع آمده، یعنى:چنین کسى لغزشهاى فراوانى در پیش رو خواهد داشت.
و مولا امیر مؤمنان علیه السلام فرموده:
«لا راى لمن انفرد برایه» (13) هر که خود راى باشد، راى او نادرست آید.
3-رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرمود:
«استرشدوا العاقل و لا تعصوه فتندموا» (14) با خردمندان به کنکاش بنشینید و با آنان به مخالفت نورزید که پشیمانى در پى دارد.
و در حدیث دیگر فرمود:
«مشاورة العاقل الناصح رشد و یمن، و توفیق من الله، فاذا اشار علیک الناصح العاقل، فایاک و الخلاف، فان فى ذلک العطب» (15) .
مشورت با فرهیختگان فرزانه مایه پیشرفت و برکت و موفقیت است و همواره عنایت الهى را همراه دارد.پس هر گاه خردمندان خیراندیش، پیشنهادى ارائه دادند، زنهار که سرپیچى نکنى که دچار رنج و دشوارى خواهى گردید.
4-امیر مؤمنان علیه السلام فرمود:
«لا ظهیر کالمشاورة» و نیز «لا مظاهرة اوثق من مشاورة» (16) .
هیچ پشتوانهاى همچون مشاورت نیست.و پشتوانهاى مستحکمتر از مشاورت نیست.
5-و نیز فرمود:
«من شاور الرجال شارکها فى عقولها» .
هر که با مردان کارآزموده به کنکاش بنشیند، از اندیشه و خرد آنان سهمى براى خود فراهم ساخته است.
6-همچنین فرمود:
«من استقبل وجوه الآراء، عرف مواقع الاخطاء» .
هر که آراى گوناگون را دریافت کند و مورد بررسى و سنجش قرار دهد، نقاط ضعف و قوت آنها بر او روشن مىگردد.
آنچه امام فرموده است در رابطه با مسائل علمى است که با مراجعه به آراء مختلف، راه انتخاب درست، بهتر آشکار مىشود.
7-و در جاى دیگر فرمود:
«الاستشارة عین الهدایة» .
مشورت کردن، عین هدایت است.یعنى:راه بردن به سوى هدایت، از طریق مشورت میسر است.
لزوم مشورت دولتمردان
اکنون این سؤال پیش مىآید که این همه سفارشها که از پیامبر اکرم و اوصیاى اطهار وى درباره مشورت آمده یا آیه مبارکه که مؤمنان را در مشورت نمودن مورد ستایش قرار داده و ترغیب نموده، آیا مخصوص عامه مردم است، یا آن که به اولویت قطعى شامل اولیاى امور و مسؤولان کشور نیز مىگردد؟پاسخ، قطعا مثبت است. به همین دلیل است که امام جعفر بن محمد صادق علیه السلام مىفرماید:
«لا یطمعن القلیل التجربة المعجب برایه فى رئاسة» (17) .
هرگز کسى که پیشینه آزمودگى ندارد و شیفته راى خویشتن است، در پى عهدهدارى ریاست و رهبرى نباشد.
البته کسانى را باید طرف مشورت خویش قرار داد که علاوه بر آزمودگى، همواره خدا را در نظر داشته باشند.
امام صادق علیه السلام به سفیان ثورى مىفرماید:
«و شاور فى امرک الذین یخشون الله عز و جل» (18) .
و مولا امیر المؤمنین علیه السلام مىفرماید:
«شاور فى حدیثک الذین یخافون الله» (19) .
امام صادق علیه السلام نیز مىفرماید:
«استشر العاقل من الرجال الورع، فانه لا یامر الا بخیر، و ایاک و الخلاف، فان خلاف الورع العاقل، مفسدة فى الدین و الدنیا» (20) .
با مردان فرزانه پارسا به کنکاش بنشین، زیرا آنان جز به نیکى دستور نمىدهند و زنهار که با آنان مخالفت ورزى، که دین و دنیاى خود را تباه ساختهاى.
نکته مهم دیگرى که در اینجا هست این است که مشاورت هرگز پشیمانى ندارد: پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله هنگامى که على علیه السلام را به سوى یمن روانه ساخت، به او سفارش فرمود:
«یا على، ما حار من استخار، و لا ندم من استشار» (21) .
هرگز سرگردان نخواهد ماند کسى که از خداوند درخواست رهنمود کند و هرگز پشیمان نمىگردد کسى که مشورت نماید.
مولا امیر مؤمنان علیه السلام خود مىفرماید: «من لم یستشر یندم» (22) .
هر که مشورت نکند پشیمان خواهد گردید.
امام موسى بن جعفر علیهما السلام مىفرماید:
«من استشار لم یعدم عند الصواب مادحا، و عند الخطاء عاذرا» (23) .
هر که با مشورت کارها را انجام دهد، اگر درست در آید.کار او ستوده خواهد بود و اگر نادرست آید، مورد نکوهش قرار نخواهد گرفت و معذور خواهد بود.
در همین رابطه مولا امیر مؤمنان علیه السلام درباره مواردى که نص شرعى درباره آن نرسیده باشد، از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مىپرسد:
«یا رسول الله صلى الله علیه و آله ارایت اذا نزل بنا امر لیس فیه کتاب و لا سنة منک، ما نعمل به؟
پیامبر در جواب مىفرماید:
«اجعلوه شورى بین المؤمنین.و لا تقصرونه بامر خاصة» (24) .
آن را با مشورت انجام دهید.سپس اضافه مىفرماید:مشورت را در همه موارد بکار برید.یعنى:همه کارهاى مسلمین باید با شور انجام گیرد.
خلاصه آن که روایات درباره دستور مشورت فراوان است و در درجه اول، مسؤولان امت را شامل مىگردد که در تمامى کارها با فرزانگان خیراندیش و کارشناسان کار آزموده همواره به شور بنشینند و هرگز مسؤولان دولت در حکومت اسلامى، از این قاعده مستثنى نیستند.
روش مشورت
شارع مقدس، تنها دستور مشورت داده تا جامعه اسلامى در تمامى ابعاد زندگى و از همه مهمتر در شؤون سیاسى با شور و کنکاش به تصمیمگیرى بپردازند، ولى این که طریقه شورى چگونه است، به خود مردم واگذار شده، تا آن را مطابق شیوه خردمندان و معمول و متعارف جهانیان که اصطلاحا «سیره عقلائیه» گفته مىشود، انجام دهند. اصولا اسلام، در موضوعات خارج از محدوده عبادات دخالتى ندارد، مگر آن که شرط یا قیدى اضافه کند یا اعتبارى را لغو نماید.بنابر این اگر از جانب شرع در رابطه با یک موضوع عرفى، دستورى صادر شود و راجع به آن موضوع نظرى ندهد، تعیین چارچوبهاى آن موضوع کاملا به خود عرف واگذار شده است.
اکنون چگونگى مشورت و مواردى که به مشورت نیاز دارد و صلاحیتهایى که در افراد طرف مشورت شرط است و چگونگى عمل به آراى مشاوران و هرگونه مسائلى از این دستبه مرسوم عقلا و معمول عرف بستگى دارد.
و از جمله این که چه مسائلى به آراى عمومى گذارده مىشود و چه مسائلى با خبرگان منتخب مردم یا با کارشناسان مربوطه است و در پستهاى مختلف دولتى، مشورت در چه محدودهاى انجام گیرد و سرانجام موارد مختلف که بر اساس مقتضى، نحوه مشورت در آن تفاوت مىکند، همه و همه به نظر عقلا و نظام داخلى هر کشور بستگى دارد.
آنچه مهم است این است که راى اکثریتبویژه مسائلى که به آراى عمومى گذارده مىشود همواره لازم الاتباع است.
و در مجلس شوراى قانونگذارى، هیات وزیران، مجلس خبرگان، شوراى نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت و همه هیاتهاى مشورتى که در نظام جمهورى اسلامى بازوى تواناى مقام رهبرى محسوب مىشوند، باید به راى اکثریت عمل شود و اساسا همان گونه که اشارت رفت، بها دادن به آراى طرف مشورت، متابعت از راى اکثریت است که در روایات بر آن تاکید شده و با عرف متداول خردمندان نیز موافق است.
در آیه و روایاتى که دستور مشاورت داده، دو نکته مورد توجه است:
اولا:همین دستور مشاورت با مردم و افراد داراى صلاحیت، ضرورت بها دادن به آراى آنان را مىرساند و لازمه بها دادن، پیروى از آراى آنان مىباشد.اما اینکه با آنها مشورت شود، سپس مشورت کننده آنچه خود صلاح دید عمل کند، اگر چه بر خلاف آراى انبوه مشورت شوندگان باشد، نوعى بىاعتنایى به موقعیت آنان مىباشد و شاید هتک حرمت آنان نیز محسوب گردد.علاوه آن که سبب خواهد شد تا در آینده حساسیت چندانى نشان ندهند و در نتیجه نقض غرض خواهد بود و نتیجه معکوس خواهد داد. زیرا مساله مشورت از آن جهت مطرح است که مردم در اداره کشور سهیم بوده و در صحنه یاستحضور فعال داشته باشند، نه آن که تنها از آنان به عنوان ابزار استفاده شود و فرمایش امام امیر المؤمنین علیه السلام:
«و الزموا السواد الاعظم، فان ید الله على الجماعة» (25) .
با انبوه مردم همگام باشید، زیرا دست عنایت الهى بر سر انبوه امت است.یا «الزموا ما عقد علیه حبل الجماعة» (26) .
آنچه بافت جماعتبر آن است، به آن چنگ زنید.
اشاره به همین حقیقت است و مقصود از این عبارات ارج نهادن به آراى عمومى است و پیشتر گذشت که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله دستور مىدهد با افراد شایسته مشورت کنید، و از ایشان پیروى نمایید و مخالفت نورزید.
ثانیا:متابعت از مشورت شوندگان به یکى از سه شکل زیر است:
1- متابعت آراى تمامى مشورت شوندگان، که البته امکان ندارد، زیرا به طور معمول اختلاف نظر میان آنان پدید خواهد آمد و کمتر اتفاق مىافتد که اتفاق نظر پیدا شود.
2- متابعت از راى اقلیت، و این از نظر عقلا ترجیح مرجوح است.
3- باقى مىماند، متابعت از راى اکثریت قاطع که شیوه عقلا و روش مورد پسند عقل و شرع است و آیه کریمه و دستورات شرعى نیز ناظر به همین حقیقت هستند.
پىنوشتها:
1- سوره شورى 42:38.
2- نهج البلاغه. قصار الحکم:161.
3- بحار الانوار 72 (مؤسسة الوفاء - بیروت) ص 105 رقم 39 از کنز الفوائد کراجکى.
4- آل عمران 3:159.
5- سوره نحل 16:44.
6- سوره نساء 4:105.
7- سوره احزاب 33:6.
8- بحار الانوار (مؤسسة الوفاء - بیروت) ج 72 ص 100 از محاسن برقى.
9- بحار الانوار ج 72 ص 105 از نهج البلاغه.
10- همان ص 104.
11- بحار الانوار ص 105 رقم 41.
12- بحار الانوار ج 72 ص 105.
13- همان ص 105 رقم 39.
14- بحار الانوار ج 72 ص 105.
15- همان ص 105 رقم 39.
16- همان ص رقم 37 از نهج البلاغه.
17- بحار الانوار ج 72 ص 98 رقم 2 از خصال صدوق.
18- همان ص 98 رقم 5 از خصال صدوق.
19- همان ص 98 رقم 3 از خصال صدوق.
20- همان ص 101-102 رقم 26 از محاسن برقى.
21- همان ص 100 رقم 13 امالى شیخ طوسى.
22- بحار الانوار ج 72 ص 104 رقم 35 از تفسیر عیاشى.
23- همان رقم 37 از الدرة الباهره.
24- تفسیر فرات بن ابراهیم کوفى ص 615.
25- نهج البلاغه خطبه: 127-ابن ابى الحدید ج 8 ص 112.
26- همان: 151 و شرح محمد عبده ص 243.